Kolacja w Monachium, śniadanie w Hamburgu, obiad w Berlinie

Marcin Luter i Augsburg

Choć Augsburg leży z dala od miejsc głównej działalności Marcina Lutra, skupionych w obecnych landach Saksonia-Anhalt, Saksonia i Turyngia, to jest bardzo ważnym punktem na mapie historii reformacji. Luter przebywał w Augsburgu dwukrotnie, w 1511 roku podczas powrotnej podróży z Rzymu oraz w 1518 roku podczas przesłuchania przez papieskiego legata. Z dalszych wydarzeń, mających wpływ na kształtowanie się religijnych stosunków w Europie warto wymienić jeszcze dwa. W 1530 roku na sejmie Rzeszy w Augsburgu została przedstawiona księga wyznaniowa luteranizmu, zwana wyznaniem augsburskim lub konfesją augsburską. Od niej wziął swoją nazwę Kościół Ewangelicko-Augsburski. Jest to najstarszy i największy obecnie kościół zrzeszający protestantów w Polsce. Wreszcie w 1555 roku w Augsburgu został zawarty pokój między cesarzem Karolem V a protestanckimi książętami Rzeszy, kończący drugą wojnę religijną. Ustanowiona została wówczas reguła Cuius regio, eius religio (łac. Czyj kraj, tego religia), która dawała książętom prawo wybrania wyznania i narzucenia go swoim poddanym.

Luter i Augsburg

Świątobliwa oszustka

W listopadzie 1510 roku Marcin Luter w towarzystwie drugiego zakonnika, Johanna von Mecheln, wyruszył do Rzymu. Do papieskiej siedziby wiodły go sprawy służbowe oraz spór o nowe regulacje wewnątrz zakonu. W drodze powrotnej, podjętej pod koniec stycznia 1511 roku, zatrzymał się w Augsburgu. Ciekawiła go postać Anny Lamenit (w jego pismach określana jako Jungfer Ursel), która w oczach wielu, uznawana była już za życia świętą. Swoją popularność zdobyła dzięki przekonaniu otoczenia, że jest obdarzona szczególnymi łaskami i może żyć tylko wyłącznie dzięki spożywanej w coniedzielnej mszy hostii. Wśród zabiegających o jej modlitwy i wstawiennictwo był nawet sam cesarz Maksymilian I i jego żona Bianca Maria Sforza. Rok później jej oszustwa zostały zdemaskowane przez siostrę cesarza, księżną Bawarii, Kunegundę. Marcin Luter rozmawiając z rzekomą świętą był zawiedziony spotkaniem i odpowiedziami na jego pytania, dotyczącymi między innymi życia w niebie. Wizyta dopełniła poczucia rozczarowania po podróży do Wiecznego Miasta.

REVOCO

Po raz drugi Marcin Luter przybył do Augsburga 7 października 1518 roku. Nie była to wyprawa podjęta z własnej woli. Jego tezy były już znane i dyskutowane nawet w stolicy apostolskiej. Do papieża dotarły również prowokacyjne publikacje zawierające rzekomo poglądy Lutra, sporządzone przez przeciwników mnicha. 7 lipca Luter otrzymał wezwanie do stawienia się w Rzymie w ciągu 60 dni i odpowiedzenie na zarzucaną mu herezję. Z obawy o swoje życie niezwłocznie zwrócił się o pomoc do elektora saskiego, by przesłuchanie odbyło się w granicach Rzeszy. Negocjacje z papieskim legatem, Tomaszem Kajetanem, powiodły się. Luter został wezwany na przesłuchanie do Augsburga, gdzie obrady kończył właśnie sejm Rzeszy. Po przebyciu 550 kilometrów pieszo, skrajnie wyczerpany i targany chorobą żołądkową, Luter stawił się u wrót klasztoru karmelitów, którego przeor Frosch doktoryzował się niegdyś na uniwersytecie w Wittenberdze. Zdawał sobie sprawę, że jest to przesłuchanie z posądzeniem o herezję i jego życie jest w dużym niebezpieczeństwie. Wiek wcześniej na stosie w Konstancji zginął czeski duchowny Jan Hus. Jego również poproszono, by wyjaśnił na soborze swoje „błędne postępowanie”. Mimo żelaznego listu niemieckiego króla, Hus nie zdołał uciec przed podstępem i ocalić swojego życia.

Codziennie, od 12 do 14 października Luter udawał się do pałacu Fuggerów, w którym przebywał papieski legat. Tomasz Kajetan na swój pobyt wybrał najbardziej okazały i wyposażony we wszelkie zbytki dom w mieście. Kardynał nie miał zamiaru dyskutować z prostym zakonnikiem, oczekiwał jedynie odwołania tez (revoco) i uznania swoich „pomyłek”. Marcin Luter odmówił, prosząc o wyjaśnienia w którym z przekonań jest w błędzie. Kajetan podjął rozmowę. Dialog, który miał być przesłuchaniem, dotyczył głównie dwóch dogmatów, interpretacji kościelnego skarbca zasług (wg bulli papieża Klemensa VI z 1343 roku) w odniesieniu do udzielania odpustów oraz odpuszczania grzechów tylko przez wiarę a nie sakramenty. Debata nie przyniosła pojednania. Tylko wypowiedzenie słowa revoco (odwołuję) przez Lutra mogło zadowolić kardynała. Po trzech spotkaniach papieski wysłannik odmówił dalszych rozmów. Jan von Staupitz, dziekan Wydziału Teologii na Uniwersytecie w Wittenberdze, przyjaciel i ojciec duchowy Lutra, zwolnił wówczas swojego podopiecznego z przysięgi posłuszeństwa wobec zakonu, chcąc go chronić. W obawie, że faktycznie zostanie on aresztowany i przewieziony do Rzymu, z pomocą przyjaznych ludzi, udało się go wyprowadzić nocą z dobrze strzeżonego miasta przez jedną z bocznych furt. Konno, w pośpiechu, bez odpowiedniego ubrania, ostróg, strzemion czy miecza podążył on w kierunku Norymbergi a stamtąd do Wittenbergi.

Śladami Lutra w Augsburgu

1. Lutherstiege – historyczno-teologiczne muzeum, założone z okazji 500. rocznicy urodzin Marcina Lutra, w pomieszczeniach dawnego klasztoru karmelitów przy kościele św. Anny. Poświęcone głównie tematowi przesłuchania Marcina Lutra przez papieskiego legata, które odbyło się w październiku 1518 roku. Tutaj dowiesz się więcej o tym muzeum.
2. St. Anna (Kościół Św. Anny) – budowa rozpoczęła się w 1321 roku, zainicjowana przez karmelitów przy klasztorze. Liczne płyty nagrobne, zachowane w krużganku, obrazują popularność stosunkowo niewielkiej świątyni jako miejsca pochówku. Przypuszcza się, że od chwili powstania świątyni do początku XIX wieku mogło tu zostać pochowane nawet 5000 ludzi. Legenda głosiła, że kto przystąpi do karmelitów jako świecki wierny, uzyska daną im łaskę wyjątkowo szybkiego opuszczenia czyśćca. Na początku XVI wieku, jeszcze w katolickiej świątyni, kaplicę nagrobną ufundował tu jeden z najbogatszych wówczas ludzi w Rzeszy, Jakub Fugger. Miała być ona przeznaczona na miejsce pochówku jego i dwóch braci, Ullricha oraz zmarłego w 1506 roku Jerzego. Nie szczędzono pieniędzy na artystów i materiały. Jakub Fugger, jako mieszczański kupiec, chciał pokazać szlachcie i bogatym patrycjuszom swoje pretensje do uzyskania stanu szlacheckiego, co też zresztą nastąpiło w 1511 roku. Nieznany budowniczy zaplanował kaplicę będąc pod wyraźnym wpływem nowych trendów we Włoszech, zwłaszcza weneckiej i florenckiej sztuki nagrobnej. Ukończona w 1512 roku kaplica uchodzi za pierwszą renesansową budowlę w Niemczech. Jako że Fuggerowie pozostali katolikami i opiekowali się tym miejscem również po przemianie świątyni na protestancką w 1548 roku, kaplica pozostała do dzisiaj katolicka. Jest to dość niezwyczajne ale czyni z kościoła św. Anny miejsce pojednania i wzajemnego zrozumienia obu wyznań.
Evangelisch-Lutherische Kirchengemeinde St. Anna, Fuggerstr. 8, 86150 Augsburg, www.st-anna-augsburg.de
3. Pałac Fuggerów (Fuggerpalais) – Fuggerowie byli najzamożniejszą rodziną w Augsburgu i jedną z najbogatszych w Rzeszy. Finansowali przedsięwzięcia zarówno cesarzy niemieckich jak i papieży (między innymi budowę bazyliki św. Piotra). Nie bez powodu nazywano ich „bankierami papieża”. Byli przy tym zagorzałymi i oddanymi katolikami. Papieski wysłannik, który przesłuchiwał Marcina Lutra, nie bez powodu wybrał dom Fuggerów na miejsce swojego pobytu w październiku 1518 roku. W tym domu Marcin Luter trzykrotnie stawił się na przesłuchanie.

To może Cię również zainteresować:

Audio-tour „Luther in Augsburg” – bezpłatna aplikacja-przewodnik po niemiecku na smartphony
www.augsburg.de – oficjalna strona miasta

Napisz odpowiedź

Twój adres e-mail nie będzie opublikowany.